پينوكيو تا دروغ مي گفت، دماغش دراز مي شد و دروغش لو مي رفت. در دنياي واقعي اما تشخيص دروغ و دروغگو آسان نيست. با اين وجود، به نظر مي رسد در روزگاري كه 38 درصد از روابط بين فردي بر مبناي دروغ شكل مي گيرد، آشنايي با مهارت هاي كشف دروغ، يك امر ناگزير است. روان شناسان، بازپرسان، مأموران امنيتي و كارشناسان بعضي ديگر از مشاغل، استانداردهايي براي تشخيص راست و دروغ حرف ها در اختيار دارند كه اين هفته به برخي از آن ها اشاره مي كنيم. ذكر اين نكته هم ضرورت دارد كه اين تكنيك ها، متر و معيار قاطعي براي تشخيص دروغ و دروغگو نيستند، اما مي توانند سرنخ هايي در اختيارتان بگذارند تا به صداقت حرف كسي شك كنيد؛ يا اگر حس و حدستان گواهي مي دهد كه كسي دارد به تان دروغ مي گويد، ضريب اطمينان حدسياتتان را بالا ببريد.

۱
بيشتر دروغگوها اگر احساس كنند مشتشان دارد باز مي شود، بحث را عوض مي كنند و اگر علاوه بر مهارت دروغگويي، سر سوزن ذوقي هم داشته باشند، براي اين كار از در شوخي و خنده وارد مي شوند. اگر هم شما خودتان زحمت عوض كردن بحث را بكشيد كه چه بهتر. آن ها استقبال مي كنند. امتحان كنيد. وقتي طرف دارد روي موضع خودش اصرار مي كند كه: نه، من دارم راست مي گويم، تو اشتباه مي كني و... براي مدت كوتاهي، بدون اين كه تكليف بحث اصلي را معلوم كنيد، بهانه اي بتراشيد و خودتان بحث را عوض كنيد. اگر او همپاي شما بيايد و از اين تغيير استقبال كند، بدانيد كه احتمالا كفة ترازويش دارد به نفع دروغگويي سنگيني مي كند.

۲
بيشتر آدم ها موقع دروغگويي هاي چهره به چهره، از ارتباط چشمي فرار مي كنند. ملاكتان را بگيريد نيمي از مدت مكالمه. يعني اگر مدت زمان ارتباط چشمي او با شما كمتر از 50 درصد مدت زمان مكالمه بود، مشكوك شويد. اما گاهي ممكن است مثلا از بيست دقيقه مكالمه بين شما و طرف، او فقط دو سه دقيقه اش را دروغ بگويد و شما هم فقط به صحت و سقم حرف هاي او در همان دو سه دقيقه مشكوك باشيد. در چنين حالتي، بهتر است معيارتان اين باشد كه: آيا در همان دو سه دقيقة مشكوك، ارتباط چشمي داشت يا نه؟ دروغگوها معمولا اين ارتباط را در لحظة دروغگويي از دست مي دهند. آدم بايد دروغگوي قهاري باشد كه برّ و برّ توي چشم طرف مقابل نگاه كند و دروغ بگويد. بعضي ها هستند.

۳
گاهي تغيير لحن يا تغيير تن صدا معيار خوبي است. بيشتر دروغگوها وقتي به بخش دروغين حرف هايشان مي رسند، لحنشان عوض مي شود، مِن و مِن مي كنند، سينه صاف مي كنند يا مي گردند دنبال كلماتي از اين دست: راستش، آخه، مي دوني؟، خب، ببين، چه جوري بگم؟ و... و طبيعتا تبصره اش هم اين است كه اين كلمات، تكيه كلام آن بنده خدا نباشند.

۴
وقتي داريد به حرف هاي طرف مقابل گوش مي دهيد، به زبان بدن او دقت كنيد: بيش از حد با دست هايش بازي مي كند؟ تكان دادن پاهايش در حالت نشسته، افراطي است؟ دستش را مدام به سمت سر و صورت خود مي برد و سرش يا پشت گوشش را مرتب مي خاراند؟ بيش از حد پلك مي زند؟ رنگش پريده يا سرخ شده يا... ؟ وقتي روبه روي هم بر روي يك ميز نشسته ايد و او دارد حرف مي زند، آيا به طور ناخودآگاه فاصلة بين شما و خودش را با كتاب و روزنامه و ساير چيزهاي روي ميز، پر مي كند؟ همة اين ها مي تواند سرنخ خوبي باشد براي اين كه حدس بزنيد او دارد دروغ مي گويد (مشروط بر اين كه رفتار غالب او را بشناسيد و مطمئن باشيد كه اين ها جزو خصوصيات طبيعي او نيست، مثلا تيك عصبي ندارد يا خجالتي نيست يا مسأله خاصي موجب نگراني او نشده و...)

۵
شنيده ايد كه مي گويند دروغگو كم حافظه است؟ بعضي اوقات، همين نكته كار مي كند. اگر به حرف هاي يك دروغگو دقت كنيد، به زودي خواهيد ديد كه يك جاي كار مي لنگد. مثلا ضد و نقيض حرف مي زند يا حرف هاي قبلي اش را از بيخ و بن انكار مي كند و... ضمنا بعضي دروغگوها حس طنزشان فوق العاده است و گه گاه از اين استعداد خدادادشان استفاده مي كنند تا تشنج فضا را (به ويژه در همين مواقع ضد و نقيض گويي و امثالهم) از بين ببرند و مسير بحث را به سمتي بكشانند كه دلشان مي خواهد.

۶
دروغگوها اگر حس كنند شما در راست و دروغ حرف هايشان ترديد داريد، خيلي سريع و خيلي شديد مي روند توي لاك دفاعي؛ آن قدر شديد كه ممكن است ديگر با شما حرف نزنند و ديگر به هيچ سؤالتان جواب ندهند و اصلا خودتان را هم متهم كنند به دروغگويي. (تبصره اش هم طبيعتا اين است كه واقعا خودتان دروغگو نباشيد، لااقل در آن قضية مورد بحثتان.)

۷
بيشتر دروغگوها در همان لحظاتي كه ارتباط چشمي شان را با شما قطع مي كنند، معمولا حركات اضافي خاصي انجام مي دهند؛ حركاتي نظير خاراندن سر با يك انگشت، خاراندن پشت گوش به همين ترتيب و... گاهي هم دستشان را به سمت صورتشان مي برند و گونه شان را لمس مي كنند و يا روي بيني شان دست مي كشند. به هر حال، آن چه مي تواند سرنخ خوبي باشد، حركت دادن دست به سمت سر و صورت يا گردن است (و نه مثلا به سمت قفسة سينه يا شكم) و باز هم تبصره اش اين است كه شخص، اين حركات را در حالت طبيعي و به صورت دائمي انجام ندهد.

۸
در حالت طبيعي، بين حرفي كه مي زنيم و حالتي كه در چهره مان ايجاد مي شود، تناسبي وجود دارد و بر شكل گيري اين تناسب نيز زمان بندي خاصي حاكم است. در اغلب دروغگوها اما اين زمان بندي، مختل است. تغيير حالت هاي هيجاني كه در چهرة فرد دروغگو ايجاد مي شود، معمولا ديرتر از زمان معمول بروز مي كند، بيشتر از حد معمول طول مي كشد و به يكباره ناپديد مي شود، نه آرام آرام. در بيشتر موارد، زمان بندي طبيعي بين بيان عبارت دروغ و تغيير حالت چهره (متناسب با آن عبارت) وجود ندارد. مثلا فرد دارد هديه اي را از شما مي گيرد و مي گويد: واقعا خوشحالم كردي، من نمي دانم چطور از تو تشكر كنم. اما هنوز هيچ تغيير چهره اي به وجود نيامده و موقعي كه كادو باز مي شود، تازه خنده به چهره اش مي آيد (و البته خندة طبيعي را بايد بتوانيد از خندة ساختگي تشخيص بدهيد).

۹
دروغگوها گاهي در ابراز احساساتشان دروغ مي گويند. مثلا مي خندند اما خنده شان ساختگي است، گريه مي كنند اما گريه شان واقعي نيست و خودشان را غمگين نشان مي دهند اما غمي در دل ندارند. در تغيير چهره هاي ساختگي، معمولا فقط عضلات اطراف دهان تكان مي خورند اما در تغيير چهرة طبيعي (ناشي از يك حس دروني) ساير اجزاي صورت نيز درگير مي شوند. مثلا در يك خندة طبيعي، تمام صورت با خنده درگير مي شود: گونه ها، چانه و لب ها حركت مي كنند، عضلات پيشاني جمع مي شود و حتي زير چشم ها چين مي افتد كه اين مورد اخير تقريبا در هيچ خندة ساختگي ديده نمي شود.

۱۰
بازجوها معتقدند بيشتر آن هايي كه دروغ مي گويند، براي پاسخ گفتن به سؤالات شما از كلمات خودتان استفاده مي كنند، نه از كلمات خودشان. مثلا اگر از او بپرسيد: تو ديشب آن جا بودي؟ او به يك نه رضايت نمي دهد. ترجيح مي دهد با حالتي حق به جانب، سؤال شما را به خودتان برگرداند: من آن جا بودم؟ يا اين كه يك جواب مفصل و البته با استفاده از كلمات خودتان: نه، من ديشب آن جا نبودم. كي گفته من آن جا بودم؟ آن ها بيشترشان استفاده از زبان تلويحي و غيرمستقيم را به استفاده از عبارات صريح و مستقيم ترجيح مي دهند. مثلا به جاي اين كه قاطعانه بگويند بله يا خير ، ترجيح مي دهند بگويند: من قبلا هم به اين سؤال تو جواب داده ام يا مگر قبلا به اين سؤالت جواب نداده ام؟

۱۱
شايد باورتان نشود، اما بعضي ها وقتي مي خواهند دروغ بگويند نوع گفتارشان عوض مي شود. مثلا طرف تا همين چند لحظة پيش، داشته شما را مفرد خطاب مي كرده و خودماني حرف مي زده اما ناگهان لحنش احترام آميز مي شود و جمع، خطابتان مي كند كه: بنده قبلا هم به شما گفته بودم كه اهل اين كارها نيستم. نگفته بودم؟

۱۲
دروغگوهاي حرفه اي معمولا زياد حرف مي زنند و به ذكر جزئيات بي اهميت مي پردازند تا رد يك دروغ بزرگ و مهم را در لابه لاي حرف هاي ريز و بي اهميت گم كنند. روان شناسان معتقدند بيشتر دروغگوها از سكوت يا وقفه هايي كه در خلال يك گفت وگو پيش مي آيد، خوششان نمي آيد و به همين خاطر، اغلبشان سعي مي كنند اين خلاها را با كلمات شتاب زده شان به سرعت پر كنند

چشم ها به صدا درمي آيند

مطالعة حركات ريز چشم ها خيلي چيزها را نشان مي دهد، از جمله اين كه كمكمان مي كند ميزان احتمال راست و دروغِ حرف هاي يك شخص را حدس بزنيم. اين حرف را اولين بار ريچارد بندلر به زباني علمي و مدون عنوان كرد. او معتقد بود كه با تقسيم بندي حركات ريز چشم ها و احتمالات رفتاري خاصي كه براي هر حركت چشمي وجود دارد، مي توانيم با ضريب اطمينان بالايي حدس بزنيم حرف هايي كه مي شنويم، راست است يا دروغ. برخي از اين موارد را مي توانيد در جدول زير ببينيد.
پيش فرض مهم: فرد موردنظر، راست دست است (در افراد چپ دست، تمام جهت هاي زير را بايد برعكس در نظر بگيريد).

يك مثال ساده
فرض كنيد برادرزادة چهار ساله تان جمله اي را از قول برادرتان براي شما نقل مي كند. شما از او مي پرسيد: وقتي توي آن مهماني، پدرت داشت اين حرف را مي زد چه كسي خانه تان بود؟ او در حالي كه چشم هايش به آرامي به سمت راست و بالا حركت مي كنند، مي گويد: خاله، دايي و... در چنين موردي، بر طبق قوانين بندلر، مي توانيد حدس بزنيد كه اين پاسخ، يك پاسخ ناگهاني است كه احتمالا برادرزاده تان همان لحظه ساخته است (حركت آرام چشم ها به سمت راست و بالا: تصويري كه در ذهن ساخته يا مجسم مي شود) و احتمال دروغ بودنش از احتمال راست بودنش بيشتر است. اما فرض كنيد او در حالي كه دارد به سؤال شما پاسخ مي گويد، چشم هايش به آرامي به سمت چپ و بالا حركت كنند. در چنين موردي، بر طبق قوانين بندلر، مي توانيد حدس بزنيد كه او دارد مهماني آن شب را به خاطر مي آورد و بنابراين احتمال راستگويي اش از احتمال دروغگويي اش بيشتر است.

با تشكر از آه شب

کامنت

Add New Search

نظرات
اسم:
ایمیل:	do not notifynotify
آدرس سایت.وبلاگ:
موضوع:

Powered by !JoomlaComment 3.25

3.25 Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved."